ENSCHEDE - Juridische hulp aan zelfmoordenaar heeft bizarre kanten.
De Enschedese strafrechtspecialist Jan Bart Kalk staat A. (50) bij in een zwaar beladen zaak. Zijn cliënt heeft maar één wens, namelijk doodgaan. 13 september vorig jaar - de dertiende, hoe kon het ook anders - reed de man binnen de bebouwde kom van Enschede met hoge snelheid in op twee stadswachten die levensgevaarlijk gewond raakten. Vandaag dient de rechtszaak tegen hem. Het Openbaar Ministerie vervolgt hem voor poging tot doodslag.Het is een zaak, vertelt Kalk, die hem niet in de koude kleren is gaan zitten. "Ik vraag mijn cliënten als ik weg ga altijd of ik nog iets voor ze doen kan. Hij zei steeds: 'Je weet wel wat ik wil'. 'Nee', zei ik, 'daarbij kan ik je niet helpen'." A. zit in de individuele begeleidingsafdeling van de strafinrichting in Grave en heeft ook daar al geprobeerd zich het leven te benemen.
Kalk noemt de situatie bizar. "Ik wil alles uit de kast trekken om hem bij te staan en tegelijk vraag ik me af: 'Waarvoor eigenlijk?' Hij wil alleen maar dood. We leven niet in Engeland in het Victoriaanse tijdperk waarin op zelfmoord de doodstraf stond. Het is gek, op een gegeven moment is het contact zo dat je tegen elkaar zegt: 'We kunnen natuurlijk ook de doodstraf vragen'. Toch ben ik blij dat ik juridisch iets voor hem kan betekenen. Iedereen verdient een goed proces."
In deze zaak gaat Kalk zelfs pleiten voor vrijspraak van de poging tot doodslag die A. ten laste is gelegd. "Ik vind niet dat hij vrij moet komen en hij zelf ook niet. Dat zou een gevaar voor hemzelf en voor anderen zijn. Er is behandeling nodig. Maar naar juridische maatstaven kon hij niets aan het dramatische ongeluk doen. 'Hoezo poging tot doodslag', zei hij zelf. 'Ik wilde zelf dood?!'."
Voor Kalk is het duidelijk. A. had geen plan om de stadswachten aan te rijden. Hij was op weg naar een straat met dikke bomen. Het ongeluk was toeval.
Toch kan het op 'poging tot doodslag' uitdraaien als het Openbaar Ministerie kan aantonen dat A. met zijn gedrag willens en wetens de kans aanvaarde dat hij een ernstig ongeluk zou veroorzaken. Maar Kalk gaat ervan uit dat dit niet aannemelijk is te maken. "Hij heeft zich helemaal niets gerealiseerd. Iemand die dood wil is alleen daar maar mee bezig. Dat blijkt ook uit zijn reactie direct na de botsing. Ook toen zag hij nog niet wat hij had gedaan. Hij zei alleen maar: 'Shit, het is niet gelukt'. Hij heeft zelfs nog met onderdelen uit de auto geprobeerd er alsnog een einde aan te maken. Omstanders hebben dat gezien."
De advocaat vertelt dat A. zich pas veel later de ravage is gaan realiseren die hij heeft aangericht. "Eigenlijk pas nadat ik hem erop heb gewezen. Dat heeft ertoe geleid dat hij een briefje aan de slachtoffers heeft geschreven, dat hij dit niet heeft bedoeld."
Kalk voelt zich gesterkt door de recente uitspraak in de zaak Germaine C., de vrouw die met opzet achteruit op een tasjesdief inreed die overleed. Ze stelde nooit de bedoeling te hebben gehad hem dood te rijden. De rechtbank sprak haar vrij van poging tot doodslag, maar veroordeelde haar voor dood door schuld door haar rijgedrag. Daarbij hoort een veel lagere straf. Kalk concludeert dat zijn cliënt de gevolgen nog minder wilde dan Germaine C.
Ook het Porsche-arrest uit 1996 speelt een rol. De bestuurder van de bolide reed hard en gevaarlijk, steeds weer uitwijkend naar de linkerbaan en op het laatst weer terugschieten. Dat spel ging op een gegeven moment mis en een voor een tegenligger fatale botsing was het gevolg. Ook deze bestuurder werd vrijgesproken van poging tot doodslag omdat hij steeds weer terugging naar zijn eigen weghelft.
